Substancje psychoaktywne
To substancje chemiczne, które działają na ośrodkowy układ nerwowy – czyli na mózg, zaburzając jego funkcje. Mogą powodować zmiany postrzegania, nastroju, świadomości i zachowania. Tak działają leki i narkotyki, ale też kawa i alkohol, niektóre grzyby trujące. Większość z nich uzależnia.
Środki psychoaktywne są stosowane jako leki, używki, narkotyki lub środki dopingujące w sporcie. Ich działanie jest bardzo skomplikowane: w mózgu znajduje się wiele substancji tzw. neuroprzekaźników, które odpowiadają za transport impulsów nerwowych między komórkami nerwowymi – neuronami. Substancje psychoaktywne działają bezpośrednio właśnie na neuroprzekaźniki powodując albo spadek albo wzrost ich stężenia w komórkach. W ten sposób zaburza się równowaga w mózgu i powstają różne objawy: halucynacje, zaburzenia poznawcze, zaburzenia zachowania.
Do substancji psychoaktywnych zalicza się: opiody, dysocjanty, stymulanty, barbiturany, benzodiazepiny, empatogeny, tryptaminy, lizergaminy.
Opioidy: należą do nich zarówno substancje pochodzenia roślinnego (kodeina, opium, morfina) jak i substancje syntetyczne (fentanyl, metadon). Są stosowane głównie jako środki przeciwbólowe po operacjach oraz w terapii uzależnień. Kodeina jest też stosowana jako lek przeciwkaszlowy i jako składnik leków przeciwbólowych w połączeniu z paracetamolem. Obecnie odchodzi się od stosowania leków z kodeiną na rzecz innych, gdyż jest ona uzależniająca.
Dysocjanty: są to leki, które blokują dochodzenie sygnałów z mózgu do świadomości. Należą do nich podtlenek azotu (gaz rozweselający), pentazocyna, muskaryna, skopolamina, atropina. Niektóre z nich są stosowane w anestezjologii. Dysocjanty mogą powodować halucynacje. Pod wpływem tych substancji człowiek może rozmawiać z nieistniejącymi ludźmi, słyszeć głosy, itp.
Stymulanty: są to przeważnie leki, które działają pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy. Są one stosowane w leczeniu niektórych stanów chorobowych np. depresji, narkolepsji lub ADHD. Do tej grupy należą też narkotyki używane żeby wywołać uczucie euforii np. kokaina, amfetamina.
Barbiturany: obecnie są bardzo rzadko stosowane ze względu na silne działanie uzależniające i toksyczność. Przeważnie stosowało się je jako leki przeciwpadaczkowe i uspokajająco nasenne. Powodują objawy takie jak niewyraźna mowa, spowolnienie ruchów, zaburzona koordynacja, czasami urojenia i halucynacje.
Benzodiazepiny: leki przeciwlękowe, uspokajające i nasenne, działają też przeciwdrgawkowo. Są stosowane w leczeniu zespołu odstawiennego u alkoholików, i w premedykacji (przygotowaniu) do zabiegów operacyjnych. Powinny być stosowane doraźnie, ponieważ nawet po miesiącu przyjmowania mogą wywołać silne uzależnienie. Leki te były kiedyś bardzo często stosowane i dlatego wiele osób jest od nich uzależniona – co wymusza przyjmowanie coraz większych dawek. Mogą wywołać silny zespół odstawienny: lęk, niepokój, zaburzenia łaknienia, bezsenność, wymioty, napady drgawek, majaczenia. Do tych leków zalicza się diazepam, lorazepam, klonazepam.
Leki z grup substancji psychoaktywnych powinny być przyjmowane pod ścisłą kontrolą lekarza. Nie powinno się samodzielnie zwiększać dawek lub odstawiać ich od razu.
2010-11-03
